راسته دوبالان (Diptera )

 

 

 

دوبالان يکی از بزرگترين راسته های حشرات را تشکيل می دهند که از نظر انبوهی جمعيت و تعداد گونه ها  تقريبا در همه جا فراوانند. اکثر دوبالان به علت داشتن يک جفت بال ، به سهولت از حشراتی که کلمه " Fly " در مورد آنها بکار می رود نظير ( Sawflies ، Dragonflies ، Stoneflies و ... ) متمايز می شوند. اين يک جفت بال ، بالهای جلويی بوده و جفت بال عقبی آنها به اندامهای برآمده کوچکی به نام  هالتر يا شاهنگ تحليل يافته اند که بعنوان اندام های تعادلی عمل می کنند . در تعدادی از ساير راسته ها نيز مواردی ديده می شد که افراد آنها يک جفت بال دارند ( تعدادی از يک روزه ها ، تعدادی از سوسک ها ، شپشک های نباتی نر و ... ) ، ولی هيچکدام از آنها بجز شپشک های نباتی نر ، بالهای عقبی تبديل شده به هالتر ندارند. برای تفکيک دوبالان " Diptera " از حشرات "دوبال" ساير راسته ها ، گاهی آنها ررا تحت عنوان " دوبالان " Tow-Winged flies می نامند. در اسامی عمومی دوبالان کلمه "fly" به عنوان يک کلمه متمايز کننده مطرح می شود ، در صورتيکه در اسامی عمومی حشرات ساير راسته ها اين کلمه با کلمه توصيفی همراه می گردد.

 

اکثر دوبالان حشراتی نسبتا کوچک ، با بدنی نرم بوده و عده ای کاملا ريزند . با وجود اين ، بسياری از آنها دارای اهميت اقتصادی زيادی می باشند . پشه ها ، مگس های سياه ، ميدج های نيش زن ، خرمگس ها ، مگس های اصطبل و ... خونخوار بوده و از آفات مهم انسان و حيوانات محسوب می شوند . اکثر حشرات خونخوار و بعضی از انواع گندخوار نظير مگسهای  خانگی و مگسهای آبی (کاليفوريده) ، ناقلين مهم بيماری ها هستند .

ارگانيسم های عامل بيماری های مالاريا ، تب زرد ، فيلايازيس ، تب دانگ ، خواب ، تيفوئيد (حصبه) ، اسهال و ديگر پاتوژن ها توسط دوبالان منتقل و منتشر می شوند. برخی دوبالان نظيرمگس گندم Mayetiola destractor(Say) و کرم سيب از آفات مهم گياهان زراعی محسوب می گردند . از طرفی تعداد زيادی از دوبالان به عنوان گندخوار برای انسان مفيدند. عده ای شکارچی يا انگل مهم آفات حشره ای بوده ، برخی در گرده افشانی گياهان زراعی کمک می کنند و بعضی نيز دشمنان طبيعی علفهای زيان آور محسوب می شوند.

 

قطعات دهانی دو بالان از نوع مکنده بوده ، اما تغييرات قابل توجهی در ساختمان قطعات دهانی افراد اين راسته وجود دارد. در بيشتر آنها قطعات دهانی از نوع سوراخ کننده ( زننده ) می باشند. در عده ای مکنده يا ليسنده بوده و در تعدادی نيز اين اندام ها بحدی کم رشد نموده که وظيفه ای انجام نمی دهند.

راسته دو بالان دگرديسی کامل داشته و لارو اغلب آنها ماگوت (Maggots ) ناميده می شود. لاروها عموما بدون پا و کرمی شکل هستند. در خانواده های ابتدايی ( زير راسته Nematocera ) سر معمولا خوب رشد کرده و آرواره های بالا بطور افقی حرکت می کنند.

درخانواده های پيشرفته (زير راسته Brachycera ) رشد سر کم بوده و قلاب های دهانی در يک صفحه عمودی حرکت می کنند . در بعضی از خانواده های براکی سرا (گروه های Asilomorpha و Tabanomorpha ) سر لارو اسکلروتيزه و کم و بيش تو رونده (Retractile) می باشد ، در حاليکه در عده ای ( گروه Muscomorpha ) هيچ نع اسکلروتيزاسيون بجز قطعات دهانی در سر ديده نمی شود .

 

شفيره در زير راسته نماتوسرا از نوع غير آزاد (obtect ) بده در حاليکه در ساير دویالان مخفی (coarctate) است . بدين معنی که مرحله شفيرگی در داخل پوسته آخرين سن لاروی که به آن پوپاريوم می گويند سپری می شد. لاروهای دوبالان در اماکن مختلف زندگی می کنند . تعداد زيادی از آنها در انواع محيط های آبی شامل جويبارها ، استخرها ، درياچه ها و گودال های موقتی و آبهای شور و قليايی زندگی می کنند.

لاروهايی که از گياهان تغذيه می کنند ، معمولا در داخل بعضی از بافت های گياهی به عنوان مينوز برگ ، حشرات گالزا ، ساقه خوار و ريشه خوار زندگی می کنند. لاروهای شکارچی در محيط های متفاوتی نظير آب ، خاک ، زير پوسته درختان ، سنگها يا روی رستنی ها فعاليت می کنند. گونه Haeomyia petrolei (Coqu)  از خانواده Ephydridae  در حوضچه های نفت خام زندگی می کند. ساير افدريدها در درياچه های خيلی شور تکثير می يابند. حشره بالغ دوبالان روی گياهان مختلف  يا مايعات حيوانی نظير شهد ، ترشحات و يا خون تغذيه می کنند. اکثر گونه ها از شهد و شيره تغذيه نموده اما بسياری از آنها خونخوار و يا پريداتور ديگر حشرات نيز می باشند.

|+| نوشته شده توسط وحید مهدوی در جمعه یازدهم اسفند 1385 ساعت 14:22 |

زير راسته Nematocera

خانواده Bibionidae

(مگس های مرداب)

 

 

مگس های مرداب حشراتی کوچک تا متوسط اندازه ، معمولا تيره رنگ ، مودار يا درشت مودار ، با آنتن کوتاه هستند که آريستای آنها در پايين صورت قرار دارد .

قفس سينه در اکثر آنها قرمز يا زرد رنگ است .

بال ها اغلب دارای لکه ای سياه نزديک انتهای R1   می باشند.

حشرات بالغ در بهار و اوايل تابستان متداولترين حشرات بوده و بعضی اوقات فراوانند. لاروها در مواد آلی در حال پوسيدن و در ميان ريشه گياهان زندگی می کنند.

 

گونه ای از اين خانواده به نام Plecia nearctica Hardy  که در نواحی خليجی يافت می شود ، گاهی در دستجات انبوه نيز مشاهده می شود ( معمولا در ماههای می و سپتامبر ).

اتومبیل هايی که از ميان اين دستجات عبور می کنند ممکن است در تماس با اين حشرات فن رادياتورشان مسدود شده و باعث داغ شدن اتومبیل گردد ، يا در شيشه جلو اتومبيل پخش شده و سبب کاهش ديد راننده شوند.

 

بدين ترتيب اگر اين حشرات پاک نشوند ممکن است ماشين از کار بيافتد .

بعلت اينکه جنس ها ( نر و ماده ) اغلب در حالت جفت گيری ديده می شوند ، بهمين دليل اين حشرات را معمولا " Love bugs " می گويند.

گونه Bibio hartulans L.   از اين خانواده در ايران شناسايی شده و در تمام مناطق کشور انتشار دارد .

 

لارو اين مگس در داخل خاک به بذور تندش يافته و گياهچه های گياهان زراعی نظير چغندر قند ، گندم و سيب زمينی حمله می کند.   

|+| نوشته شده توسط وحید مهدوی در جمعه یازدهم اسفند 1385 ساعت 14:20 |

خانواده Syrphidae

مگس های سيرفيد يا مگس های گل

 

 

اين خانواده گروه بزرگی را تشکيل می دهد و بسياری از گونه های آن خيلی فراوان هستند . سيرفيد ها ممکن است تقريبا در همه جا يافت شوند ، اما گونه های مختلف در محيط های باتيپ متفاوت زندگی می کنند . مگس های بالغ اغلب در اطراف گل ها بسر می برند و بطور مداوم بصورت در جا بال می زنند . گونه ها ی مختلف بظاهر تفاوت نسبتا کمی باهم دارند ، اما ( با چند استثنا ) بوسيله رگبال کاذب بال در بين رگبالهای  Radius  و Media  شناخته می شوند.

بسياری از آنها بوضوح رنگی بوده و شبيه انواع زنبورهای عسل يا زنبورهای زرد هستند و بقيه مشابه زنبوران بامبوس می باشند.

هيچکدام از سيرفید ها انسان را نيش نمی زنند .

لارو سيرفید ها از نظر محيط زيست و شکل ظاهری بطور قابل توجهی متفاوت هستند .

عده زيادی شکارچی شته ها می باشند ، تعدادی در لانه حشرات اجتماعی ( مورچه ها ، زنبورها و موريانه ها ) ، تعدادی در لابلای نباتات در حال فساد و چوب های پوسيده ، بعضی در محيط های آبی بشدت آلوده و تعداد اندکی از آنها روی گياهان زندگی می کنند .

لاروهای Eristalis که در آب های شديدا آلوده زندگی می کنند ، لوله تنفسی خيلی بلند دارند و معمولا Rattailed maggots ناميده می شوند .

بالغين اين جنس شبيه زنبوران عسل هستند . لاروهای دم دار گاهی مسئول ايجاد مياز گوارشی در انسان می باشند .

 

 

گونه های شناسايی شده ای که تابحال در ايران گزارش شده اند بشرح ذيل می باشند :

1- گونه Episyrphus balteatus  : در تمام نقاط ميوه کاری ايران کم و بيش رايج بوده و به گونه های مختلف شته از جمله Aphis pomi   ، Dysaphis plantaginea و D. pyri  حمله می کند و از موثرترين شکارچی های اين خانواده می با شد.

 

2- دوگونه از جنس Metasyrphus  که از شته های کلم استفاده می کنند.

 

3- چهار گونه از جنس Paragus شته های درختان ميوه و نيز شته های کلم را مورد حمله قرار می دهند .

 

4- گونه Scaeva pyrastri L. 

 

5- گونه Episyrphus auricollis ، مهمترين شکارچی شته های درختان ميوه سردسيری است .

 

6- سه گونه از جنس Sphaerephoria ، شته های جنس Dysaphis  را شکار می کنند .

 

7- گونه Syrphus torus Ost.   ، يکی از شکارچی های شته هاست ، اما نقش چندانی در کاهش جمعيت شته ها ندارد .

 

8- گونه Syrphus ribesii L.  ، از شته های سيب و گلابی (D.plantaginea  و D.pomi  ) تغذيه می کند.

 

9- گونه Volucella zonaria Poda ، شکارگر شته سياه باقلا است .

 

10- گونه Syrphus vitripennis  از دشمنان طبيعی شته های سيب و گلابی است که توسط ملکشی (1375) از استان خراسان گزارش شده است .     

   

|+| نوشته شده توسط وحید مهدوی در جمعه یازدهم اسفند 1385 ساعت 14:18 |